Składki przy umowie zlecenie - kto i ile płaci

Przy umowie zlecenie obowiązują cztery grupy ubezpieczeń: emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Chorobowe jest jedynym dobrowolnym. Łączne obciążenie po obu stronach to kilkanaście procent podstawy, ale kto konkretnie co płaci - zależy od składki.

Podział składek między zleceniodawcę i zleceniobiorcę

Każda składka ma własne zasady podziału:

• Składka emerytalna: 19,52% łącznie - po 9,76% każda strona
• Składka rentowa: 8% łącznie - zleceniodawca 6,50%, zleceniobiorca 1,50%
• Składka wypadkowa: 1,67% - w całości zleceniodawca, zleceniobiorca nie płaci nic (stawka 1,67% obowiązuje firmy do 9 osób; firmy zatrudniające 10 i więcej osób mają inną stawkę, której wysokość należy sprawdzić bezpośrednio w ZUS)
• Składka chorobowa: 2,45% - dobrowolna, jeśli zleceniobiorca ją wybrał, płaci ją w całości sam
• Składka zdrowotna: 9% podstawy - w całości zleceniobiorca
• Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy łącznie: 2,45% - w całości zleceniodawca
• FGŚP: 0,10% - w całości zleceniodawca

Podstawa wymiaru składek społecznych to przychód w rozumieniu ustawy o PIT i nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie, które w 2026 r. wynosi 4806 zł brutto. Podstawa składki zdrowotnej jest nieco inna: to przychód pomniejszony o składki społeczne finansowane przez zleceniobiorcę. Składka chorobowa ma też górny limit podstawy - nie może przekraczać 250% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej miesięcznie.

Przykład liczbowy dla wynagrodzenia 3500 zł brutto

Przy wynagrodzeniu 3500 zł brutto i braku dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego:

Po stronie zleceniodawcy:
- Składka emerytalna: 341,60 zł
- Składka rentowa: 227,50 zł
- Składka wypadkowa: 58,45 zł
- Fundusz Pracy: 85,75 zł
- FGŚP: 3,50 zł
- Łączne składki zleceniodawcy: 716,80 zł
- Całkowity koszt zatrudnienia: 4216,80 zł

Po stronie zleceniobiorcy:
- Składka emerytalna: 341,60 zł
- Składka rentowa: 52,50 zł
- Składka zdrowotna (od podstawy 3105,90 zł): 279,53 zł
- Koszty uzyskania przychodu: 20% przychodu pomniejszonego o składki społeczne
- Zaliczka PIT (stawka 12%): 298 zł
- Wyplata netto: 2528,37 zł

Dla wynagrodzenia 4880 zł brutto (odpowiednik 160 godzin przy stawce 30,50 zł) składki po stronie zleceniodawcy bez chorobowego wynoszą łącznie 1401,12 zł, a z dobrowolnym chorobowym - 1518,72 zł. Minimalna stawka godzinowa obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. i wynosi 30,50 zł.

Kiedy składki społeczne są obowiązkowe, a kiedy nie?

Zasada ogólna: składki ZUS są obowiązkowe, gdy zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń. Wyjątki i przypadki graniczne:

• Zleceniobiorca zatrudniony na etacie u innego pracodawcy z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnemu (4806 zł): zleceniodawca zgłasza go tylko do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, bez składek społecznych
• Zleceniobiorca z etatem, ale wynagrodzenie z etatu niższe niż minimalne: składki społeczne z umowy zlecenie są obowiązkowe, aż łączna podstawa osiągnie minimalne wynagrodzenie
• Kilka umów zlecenia równolegle: składki społeczne odprowadzane są z pierwszej lub wybranej umowy; kolejne zwolnione ze składek społecznych, jeśli z wybranej wynagrodzenie osiąga co najmniej minimalne. Składka zdrowotna naliczana jest osobno od każdej umowy - bez wyjątku
• Zleceniobiorca prowadzący działalność gospodarczą na zasadach ogólnych (podstawa min. 60% przeciętnego wynagrodzenia): z umowy zlecenia płaci tylko składkę zdrowotną
• Zleceniobiorca na preferencjach ZUS (podstawa 30% minimalnego wynagrodzenia): musi płacić składki społeczne i zdrowotną z umowy zlecenia

ZUS może zakwestionować kilka równoległych umów zlecenia z tą samą osobą i nakazać zapłatę dodatkowych składek - warto to mieć na uwadze przy konstruowaniu kilku zleceń z jednym wykonawcą.

Zlecenie z własnym pracownikiem i powiązane przypadki

Jeśli zleceniodawca zawiera umowę zlecenie z osobą, którą jednocześnie zatrudnia na etacie, przychody z obu umów traktowane są łącznie jak wynagrodzenie z umowy o pracę. Pełnemu oskładkowaniu podlegają przychody ze zlecenia i z etatu razem - emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe.

Osobna sytuacja: pracownik wykonuje zlecenie dla podmiotu trzeciego, ale praca przynosi korzyści jego pracodawcy. W takim przypadku to pracodawca jest płatnikiem składek - tak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 2.09.2009 r. (II UZP 6/09). To ważny punkt przy outsourcingu i przy firmach powiązanych.

Studenci, uczniowie i emeryci - szczególne zasady

Student lub uczeń poniżej 26. roku życia nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu. Warunki muszą być spełnione łącznie:
- status ucznia lub studenta
- wiek do 26 lat
- brak zatrudnienia u tego samego zleceniodawcy na umowę o pracę

Kiedy kończy się status ucznia i studenta - kilka granicznych dat:
- Uczeń, który ukończył szkołę średnią, zachowuje status ucznia do 31 sierpnia danego roku. Jeśli przedstawi zaświadczenie o przyjęciu na studia - do 30 września
- Studentem przestaje się być z chwilą złożenia ostatniego egzaminu, egzaminu dyplomowego, zaliczenia ostatniej praktyki lub skreślenia z listy studentów
- Uczestnik studiów doktoranckich ani podyplomowych nie jest studentem w rozumieniu tych przepisów - podlega pełnemu oskładkowaniu

Emeryt lub rencista na umowie zlecenie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu. Chorobowe jest dobrowolne. Jeśli osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie z umowy z innym podmiotem, kolejny zleceniodawca odprowadza tylko składkę zdrowotną. Ważna różnica: za osoby powyżej 60. roku życia (emerytów) zleceniodawca nie płaci składek na Fundusz Pracy i FGŚP; renciści nadal tym składkom podlegają.

Umowa o dzieło - porównanie na tle zlecenia

Umowa o dzieło nie podlega ubezpieczeniom społecznym, zdrowotnemu, FP ani FGŚP. To zasadnicza różnica wobec zlecenia. Wyjątek: umowa o dzieło zawarta z własnym pracownikiem lub wykonywana na rzecz pracodawcy - wtedy pełne oskładkowanie jak przy etacie.

Umowę o dzieło zawartą po 1 stycznia 2021 r. należy zgłosić do ZUS w ciągu 7 dni od zawarcia. Obowiązek dotyczy wyłącznie umów z osobami, które nie są pracownikami zlecającego.

Zwolnienie z podatku dochodowego dla osób do 26. roku życia dotyczy umów zlecenia, ale nie umów o dzieło - przychód z dzieła podlega opodatkowaniu niezależnie od wieku.

Co sprawdzić przed podpisaniem umowy?

Przed zawarciem zlecenia zleceniodawca powinien zebrać od zleceniobiorcy oświadczenie o innych tytułach do ubezpieczeń - etacie, innych zleceniach, działalności gospodarczej i jej formie opodatkowania, ewentualnym statusie studenta lub ucznia. Na podstawie tego oświadczenia ustala się, jakie składki są obowiązkowe. Zleceniobiorca ma obowiązek informować zleceniodawcę o każdej zmianie w trakcie trwania umowy.

Jeśli zleceniobiorca chce przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, wniosek składa się do ZUS - szczegółowy tryb i termin zgłoszenia warto potwierdzić bezpośrednio w ZUS lub u doradcy ubezpieczeniowego, bo źródła dostępne w tym artykule nie opisują tej procedury.

Terminy płatności składek przez zleceniodawcę do ZUS oraz konsekwencje opóźnienia w zgłoszeniu zleceniobiorcy do ubezpieczeń - to kwestie, które warto skonsultować z ZUS lub biurem rachunkowym, bo nie zostały objęte materiałem źródłowym tego artykułu.