Zasiłek chorobowy dla przedsiębiorcy - komu i ile?

Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą ma prawo do zasiłku chorobowego, ale tylko wtedy, gdy dobrowolnie przystąpił do ubezpieczenia chorobowego i opłacał składkę przez co najmniej 90 dni. ZUS nic nie wypłaci automatycznie - trzeba złożyć wniosek.

Kto może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego?

Ubezpieczenie chorobowe dla przedsiębiorcy jest dobrowolne. Zgłoszenie następuje przez ZUS, formularz ZUS ZUA, pole dotyczące kodu ubezpieczenia chorobowego. Składka chorobowa wynosi 2,45% podstawy wymiaru.

Z ubezpieczenia chorobowego nie może skorzystać przedsiębiorca korzystający z ulgi na start. Ulga na start zwalnia z obowiązkowych składek ZUS społecznych - oznacza to jednak, że nie ma też możliwości zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Przez cały okres ulgi na start (6 pełnych miesięcy kalendarzowych) nie ma prawa do zasiłku.

Przedsiębiorcy na preferencyjnym ZUS i dużym ZUS mogą się zgłosić bez przeszkód.

Ile wynosi składka chorobowa w 2026 roku?

Wysokość składki zależy od tego, z jakiej podstawy wymiaru korzysta przedsiębiorca.

Przy dużym ZUS:
- minimalna podstawa wymiaru w 2026 r. wynosi 5652 zł (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, które w 2026 r. wynosi 9420 zł)
- minimalna składka chorobowa: 5652 zł x 2,45% = 138,47 zł miesięcznie

Przy preferencyjnym ZUS:
- minimalna podstawa wymiaru to 30% minimalnego wynagrodzenia: 30% z 4806 zł = 1441,80 zł
- minimalna składka chorobowa: 1441,80 zł x 2,45% = 35,32 zł miesięcznie

Uwaga: jedno ze źródeł podaje minimalną podstawę dużego ZUS jako 5620 zł, inne jako 5652 zł. Różnica 32 zł wynika prawdopodobnie z różnych momentów aktualizacji kalkulatorów. Przed opłaceniem składki sprawdź aktualną podstawę na stronie ZUS lub w e-ZUS.

Górny limit podstawy, od której można zadeklarować składkę chorobową, nie jest wprost opisany w dostępnych źródłach - jeśli zamierzasz zadeklarować wyższą podstawę niż minimalna, potwierdź maksymalny pułap bezpośrednio w ZUS.

Okres wyczekiwania - od kiedy przysługuje zasiłek?

Przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym obowiązuje 90-dniowy okres wyczekiwania. Prawo do zasiłku powstaje od 91. dnia nieprzerwanego ubezpieczenia. Zachorowanie w 89. dniu opłacania składki nie daje jeszcze żadnego świadczenia.

Wyjątek: jeśli przedsiębiorca był wcześniej ubezpieczony z innego tytułu - na przykład był pracownikiem etatowym - i kontynuuje ubezpieczenie chorobowe bez przerwy dłuższej niż 30 dni, karencja nie obowiązuje. Prawo do zasiłku powstaje od razu po zarejestrowaniu działalności i zgłoszeniu do ubezpieczenia.

Dla porównania: pracownik na umowie o pracę podlega ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo i czeka tylko 30 dni (prawo od 31. dnia).

Jak obliczyć wysokość zasiłku?

Podstawę wymiaru zasiłku stanowi średnia podstawa wymiaru składek z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych, pomniejszona o 13,71% (odpowiednik składek finansowanych przez ubezpieczonego).

Zasiłek wynosi:
- 80% podstawy przy zwykłej chorobie
- 100% podstawy, gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży

Przykład dla dużego ZUS w 2026 r. (minimalna podstawa):
- Podstawa zasiłku: 5652 zł - 13,71% = 4877,11 zł
- Zasiłek miesięczny brutto: 4877,11 zł x 80% = 3901,69 zł
- Stawka dzienna: 4877,11 / 30 x 80% = 130,06 zł

Stawka dzienna zawsze liczy się jako 1/30 miesięcznej kwoty, niezależnie od tego, czy miesiąc ma 28, 30 czy 31 dni.

Od wypłaconego zasiłku przedsiębiorca ma obowiązek opłacić zaliczkę na podatek dochodowy - zasiłek nie jest wolny od podatku.

Maksymalny okres pobierania zasiłku chorobowego wynosi 182 dni. Przy niezdolności spowodowanej ciążą lub gruźlicą - 270 dni.

Jeśli przerwa między zwolnieniami wynosi co najmniej 60 dni, nowy okres zasiłkowy liczy się od zera. Jeśli przerwa jest krótsza - zwolnienia sumują się i nadal liczy się jeden wspólny limit 182 dni.

Co dzieje się ze składkami ZUS podczas L4?

Przedsiębiorca pobierający zasiłek chorobowy nie musi opłacać składki chorobowej za okres, w którym pobiera świadczenie. Dodatkowo może proporcjonalnie pomniejszyć pozostałe składki ZUS o liczbę dni, za które zasiłek jest wypłacany. To ważne zwłaszcza przy dłuższych zwolnieniach - składki nie są z góry anulowane, ale pomniejszenie należy samodzielnie wyliczyć i uwzględnić w płatności.

Sposób rozliczenia zasiłku w deklaracjach podatkowych i księgowości nie jest jednolicie opisany w dostępnych źródłach - jeśli prowadzisz pełną księgowość lub KPiR, skonsultuj ten punkt z księgowym.

Jak złożyć wniosek o zasiłek?

ZUS nie wypłaca zasiłku automatycznie. Konieczne jest samodzielne złożenie dokumentów.

Kroki:
1. Lekarz wystawia zaświadczenie e-ZLA - trafia ono elektronicznie bezpośrednio do ZUS, przedsiębiorca nie musi dostarczać wydruku.
2. Przedsiębiorca loguje się do PUE ZUS (e-ZUS) na konto płatnika i wypełnia formularz Z-3b (zaświadczenie płatnika składek) - zakładka Usługi.
3. Na koncie ubezpieczonego (nie płatnika) wypełnia formularz ZAS-53 (wniosek o zasiłek chorobowy) - zakładka Usługi.
4. Wniosek musi zawierać: imię i nazwisko, adres, okres niezdolności do pracy, serię i numer zaświadczenia lekarskiego (jeśli jest znany), informację o przyczynie niezdolności (wypadek, choroba zawodowa lub zwykła choroba) oraz wskazanie, czy niezdolność przypada w czasie ubezpieczenia czy po jego ustaniu.
5. Obydwa dokumenty można wypełnić i przesłać elektronicznie przez PUE ZUS.

Dodatkowy dokument: jeśli zwolnienie obejmuje także okres po zakończeniu działalności - czyli po ustaniu tytułu ubezpieczenia - należy dodatkowo złożyć oświadczenie na druku Z-10.

Termin, w którym ZUS ma obowiązek wypłacić zasiłek od momentu złożenia kompletnego wniosku, nie jest wprost określony w dostępnych źródłach. Jeśli zależy Ci na konkretnym terminie oczekiwania, zapytaj o to w oddziale ZUS lub przez infolinię.

Kiedy sprawdzić stan ubezpieczenia?

Najczęstszy błąd: przedsiębiorca zakłada, że jest objęty ubezpieczeniem chorobowym, bo opłacał składki - a tymczasem nigdy się do niego nie zgłosił albo zgłoszenie przepadło przy zmianie kodu ZUS. Status ubezpieczenia można sprawdzić na koncie w PUE ZUS - zakładka Ubezpieczenia, pozycja dotycząca ubezpieczenia chorobowego powinna pokazywać datę zgłoszenia i potwierdzenie objęcia.

Jeśli dopiero zaczynasz działalność i chcesz mieć prawo do zasiłku po 90 dniach, zgłoś się do ubezpieczenia chorobowego razem z pierwszą rejestracją w ZUS - nie czekaj na późniejszy termin, bo każdy dzień zwłoki przesuwa datę uprawnienia do świadczenia.